Jahon iqtisodiyoti 41-qism

Turkiya dunyo bozorlarida energiya markazi bo'lish yo'lida ildamlamoqda.

Jahon iqtisodiyoti  41-qism

              2016 – yili 10-Oktyabr kuni tuzilgan Turk Oqimi tabiiy gaz quvur tarmog’i loyigasi bilan aloqali o’zgarishlar davom etmoqda. Daslab loyihaning dengiz qismi bilan bog’liq atofga bo’lgan ta’sirini ko’zdan kechirish hisoboti Turkiya tomonidan tasdiqlandi. Hisobotda atrof-muhitga va jamiyatga bo’lgan ta’siriga qarshi loyihaning ijobiy tomonlari o’rin olmoqda.

Rossiyadan boshlab Qoradengizdan Turkiyaning Kirklareli viloyatining Vize tumanidan o’tgan Turk Oqimi tabiiy gaz quvur tarmog’i, ilk bosqichda Turkiyaga bu yerdan esa Yevropaga yetkaziladi. Ikki farqli quvur tarmog’idan tabiiy gaz yetkazadigan liniya, ikki quruqlik va ikki dengiz bo’limidan tashkil topmoqda. 2017-yil Dengizdagi bo’limining qurilishi boshlagan loyihaning butun kuchi esa 31,5 milliard kubametr atrofida belgilandi.

Dunyoda eng katta taiiy gaz eksportchisi bo’lgan Rossiya, mavjud zaxiralarni dunyo bozorlariga chiqarish mavzusida strategik yo’llar bilan tabiiy farqli bozorlarga kirmoqchi. Bunlar orasida asosan kun tartibida bo’lgan strategik sheriklikni ta’minlaydigan Turk Oqimi loyihasining Rossiyaning energiya siyosati jihatidan muhim.

Turkiya va energiya xavfsizligini ta’minlash va geopolitik mavzularni rivojlantirish uchun Turkiyaga imtiyoz keltirgan Turk Oqimi loyihasi, Rossiyaga esa Turkiya kabi bir sherik bilan eksport olib borish imkoni beradi.

Kelajakda ko’tarilishi tahmin etilgan tabiiy gaz iste’molining Turkiya kabi tabiiy gazni tashqaridan ta’minlagan bir davlatning import raqalariga ham aks etishi kutilmoqda. Turkiyaning so’ngi marta 2016-yil 42 milliard kubametrdan ziyod tabiiy gaz sarf etgani nazarga olinganda buning ortgan holda davom etishi tahmin etilmoqda.

Bu noqtai nazardan Turk Oqimi tabiiy gaz quvur tarmog’i tahmin etilgan miqdori bilan ortib borayotgan talabni qoniqtirishi kutilmoqda. Turkiyada ortib borgan tabiiy gaz talabiga javob berish bilan bir qatorda, Turkiyaning energiya tijoratida voz kechilmas bir o’lkaga aylanishini aytish mumkin.

Geografik joylashuviga ko’ra energiya manbalariga yaqin bo’gan Turkiya, birdan ko’p energiya tarmog'iga mezonlik qilar ekan, yangi o’zgarishlar ham ro’y beroqda. Shuning uchun dunyo bozorlariga Turkiyaning energiya markaziga aylanishi bu loyihalarda alohida ahamiyat qaratilgani oshikor.

Albattaki bu maqsadga tomon ildamlar ekan buyuk aktyorlar bilan hamkorlikning davom etirishning ahamiyatiga diqqat qaratish kerak. Misol Rossiya bilan Turkiya o’rtasida aloqalarni bu nuqtaga keltirgan faqat bu loyiha emas. 1977-yili tuzilgan Tabiiy Gaz olib-sotish shartnomasi  doirasida qurilgan Movi Oqim tabiiy gaz quruv tarmog’i bilan ikki o’lka aloqalarining chuqur o’tmishi bo’lgani ko’rinmoqda. Boshqa tomondan 2010y-ili imzolangan Akkuyu Yadro Stansiya Loyihasi, Turkiya va Rossiya bilan aloqalarning tabiiy gazdan boshqa sohalarda ham rivojlangani kuzatilmoqda.

Natijada Turk Oqimi loyihasidagi o’zgarishlar, dengiz bo’limining ham tasdiqlanishi bilan ijobiy tusda davom etoqda. Bu jarayonda dunyoning eng katta energiya arz va talab qilgan o’lkalari orasida joy olgan Turkiyaning ham loyiha doirasida qo’lga kiritgan fursatlarni, energiya sohasida markaz bo’lish uchun yaxshi foydlanib imtiyozga aylantirish kerak.

Gerak bo’lsa energiya manbalari va bozorlardagi turlar kerak bo’lsa energiya birjasi uchun kiritiladigan investitsiyalar bilan Turkiya bu fursatlardan uzoq muddatli foydalanishi mumkin. Bu shaklda Turkiyaning energiya bozorlaridagi strategik vaziyati ham yana mustahkamlashdi va energiya tijorat markazi bo’lish uchun dadil qadamlar  bilan ilg’or yo'l oladi.

 

 


Tanlangan kalimalar: jahon iqtisodiyoti

Aloqador xabarlar