Törkiyädä Sabantuylar

Töreklär häm tatarlar: urtaq qıymmätlär 39

Törkiyädä Sabantuylar

Törkiyädä ütkärelgän tatar sabantuyları turında qısqaça küzätü

  Belgänebezçä, tatar xalqınıñ üzenä genä xas bulğan yolalar sisteması bar. Alarnıñ ber işeläre xalıqnıñ yıl äylänäsendä uzdırıla torğan törle bäyrämnäre, igençelek, terlekçelek, ğomumän, xucalıq itü tradiŝiyälärenä bäylängän bulsa, ikençeläre keşe tormışınıñ ähämiyätle mizgellärendä ğamälgä kerä torğan tradiŝion çaralar, yola häm rituallar. Alar borın-borınnan xalıqnıñ êstetik, fälsäfi häm mifologik qaraşları nigezendä bäyräm, yola, ritual bulıp formalaşqannar. Qısqası, härber yolanıñ êçtälege xalıqnıñ uyını, corlanuı, küñel açu çaraları belän bizälgän.

  Tatar xalqınıñ uyınnarın, tamaşa sänğaten, anıñ tabiğat’kä dön’yağa qaraşın üzendä tuplağan häm, ğomumän, äytergä mömkinder, millätne oyıştırıp, tuplap toruçı däräcäsenä kütärelgän ber olı bäyräme ul – Sabantuy.

  Tuy süze mäğ’näsendä, ğomumän, şatlıq, ömet, teläk häm şökrana qılu, optimizm bar. Sabantuy isä - cannı kinänderä, şatlıq birä torğan, aldağı könnärgä nurlı ömetlär bağlıy torğan zur bäyräm.

  Ğadättä, ”Sabantuy” digännän bez, yazgı çäçülär betkäç, awıl xalqınıñ mäydan oyıştırıp, şunda Sabantuyğa xas uyınnar uynap, küñel açuın küz aldında totabız. Ämma bu bäyrämneñ borın-borınnan könküreştä ütäp kilgän wazifası ul ğına tügel. Anıñ töp wazifası - yazğı çäçügä çığar aldınnan, cir-suğa xörmät kürsätü. Baqıy Urmançı süzlären däwam itep äytkändä, ”keşe, tabiğat’neñ ber kisäge bularaq, üzeneñ sänğati köçen, därten tabiğat’ şauqımına quşarğa, yäşeren ğıybadäten ütärgä teli”.

Qısqası, ul, äytkänebezçä, mäydan yasaw ğına tügel, ä yaz başlanğanda uzdırıla torğan olı mäğ’nägä iyä ber yola.

  Sabantuy digännän, sabantuy mäydanında uynala torğan uyınnarnıñ êçtälege belän tanıştırıp torunıñ kiräge yuqtır. Alarnıñ barısı da kiñ bilgele bulğanlıqtan, isemnären atap kitü belän genä çiklänäbez: at çabışı, köräş, çülmäk watu, turı bağanağa menü, awış bağanağa menü, qaşıq belän yomırqa yögerteş, qapçıq kiyep yögereş, qatıqtan täñkä êzläw, qapçıq belän suğış h.b. Şular arasında sabantuy digän olı ber tamaşanıñ töp arenası ul – köräş mäydanı.

  Kürengänçä, Sabantuy bäyrämeneñ könküreştä ber tösle genä ürnäge yuk. Ul törle cirdä törle variantlarda, törle “tösmerlärdä” uzdırıla. Mäsälän, Törkiyädä uzdırıla torğan tatarlarnıñ Sabantuy bäyrämnäre turında qısqaça söyläp ütik.

   Törkiyä tatarları Sabantuy bäyrämnären Törkiyäneñ törle şähärlärendä, äytik, İstanbul, İskeşähär, Antaliya h.b.şähärlärendä oyıştırıp bäyräm itälär. Sabantuy programması, ğadättä, cırlı-biyüle büläk cıyu belän başlanıp kitä. Bäyrämgä Tatarstan Cümhüriyätennän dä qunaqlar, sänğat’ ähelläre dä qatnaşa. Bäyräm cır-biyülär, törle uyınnar, yarışlar belän ürelep bara.

   Antaliya tatarları häm başqortları berençe tapqır uzdırğan sabantuyında Törkiyä Däwlätendä Tatarstannıñ wäqalätle wäkile Ayrat Ğataullin, Antaliyäneñ Koniyaaltı rayonı Din êşleklese Söläyman Öztäkin da qatnaştı, dip belderä “Tatar inform”. Antaliyädä yäşäwçe millättäşlärebezgä Tatarstan Cümhüriyäte İlbaşı Röstäm Miñnexanov qotlaw cibärgän. Bu xaqta Antaliya tatarları diasporası xäbär itä.

  “Antaliyä şähärendä täwge Sabantuyı bäyrämen tumışı belän Arça rayonınnan bulğan Fänis Zıyalı häm Antaliyäneñ Koniyaaltı rayonı administraŝiyäsendä çit il wäkilläre belän êşläw berlege räise Oksana Nazarova oyıştırdı”, - diyelä xäbärdä. Oksana Nazarova äytüençä, kiläse yılda Antaliyädä Sabantuy bäyrämen tatar mädäniyäte könnäre belän turı kiterergä cıyınalar.

İskeşähär tatar awılı Osmaniyädäge sabantuy bäyräme dä Tatarstannan qunaqlar, sänğat’ ähelläre qatnaşındä uza. “Törkiyäneñ törle şähärlärenä sibelep yäşägän millättäşlärebez dä üzläreneñ sänğati ostalıqların kürsätte. Biredä şulay uq Osmaniyä awılı üzeşçännäre dä säxnä tottı. Bäyräm cır-biyülär, törle uyınnar, yarışlar belän ürelep bardı’, - dip xäbär itä bäyräm çarasın oyıştıruçı tatarlardan Vahit İrdän.

   Tabiğat’ qoçağında ütkärelgän Sabantuy bäyrämeneñ hawası milli rizıq isläre belän dä tulıp torğan. Kilgän qunaqlarnı tämle tatar xalıq rizıqları belän dä tañ qaldırğannar. ”Tatar xalqınıñ xalıq aşları quyılğan östäl yanınnan keşe özelmäde. Bik yarattılar! Ul göbädiyä, öçpoçmaq, bäleş, pärämäç, qıstıbıy, qoymaqlarıbıznı! Bezneñ tatar aşların böten cirdä kürkäm qarşılıylar,”- di bar ostalığın êşkä cigep peşergän peşekçe, Törkiyädä yäşäwçe tatarlardan Gölsinä xanım, diyelä Tatar.inform xäbärlärendä.

    Qısqası, çorlar aşa bezneñ könnärgä qadär kilep citkän xalqıbıznıñ kürkäm  Sabantuy bäyräme xalıqnıñ ruxiyäten, dönyağa  qaraşın üsterä. Anıñ nigezendä tatarnıñ bay mirası, yolaları yata. Bäyräm üzara mädäni yaqtan bayuğa kiterä. Sabantuy bäyräme dä xalıqlar bäyrämenä äwerelä.

Törle çığanaqlardan tuplap äzerläwçe Kädriyä Mäyvacı

Çığanaqlar:

1)Fäxretdinova Ä.K.,Tatar xalıq bäyrämnäre häm uyınnarı.Nijnekamsk.2016.

2)https://tatar-inform.tatar/news/2018/06/28/166863/

3)https://tatar-inform.tatar/news/2018/07/15/167899/

4)https://tatar-inform.tatar/news/2018/08/25/170339/

 

 
 
 
 
 
 
 


Bäyläneşle xäbärlär