Bodrumda Mausolos

Törkiyäneñ mädaniyät xäzinäläre 06

Bodrumda Mausolos

Bügen sezgä Anadolunıñ iñ mohim mädäniyät qımmätlärennän berse bulğan Bodrumdağı Mausolosnıñ mavzoleyın tanıtaçaqbız

Büyek İskändärdän elek Borıñğı waqıtta dönyanıñ cide moğcizası bilgelände.Bolardan berse de Bodrumda iske iseme Halikarnos bularaq belengän Ägäy Diñgeze yar buyındağı turizm üzägebezdä tora.

Borınğı Çor dip atalğan Böyek İskändärdän êlek bulğan dönyada barısı da Urta Diñgez tiräsendä bulğan Dönyanıñ 7 moğcizası bilgelängän. Bolar çiratlap Xeops Piramidası, Vavilonnıñ asma baqçaları, Zevs xäykäle, Rodos Xäykäle, Misırda İskändär mayağı, Patşa Mausolosnıñ qabere häm Artemis

Anadoluda Farsı xäkimiyäteneñ çorında töbäklär Satrap iseme birelgän vilayät başlıqları tarafınnan idarä itelä ide.

Bolarnıñ barısı diyärlek Böyek Patşa tarafınnan atanğanda barı tik Bodrumnıñ üzäge bulğan Karya Satraplığı cirle bir dinastiya tarafınnan idarä itelä ide.

Karya Satraplarınıñ iñ tanılğanı bezneñ erağa qadär 392 dä Satrap bulğan Mausolos.

Bezneñ erağa qadär 352 dä ülemenä qadär tufraqlarnı kiñäytkän bik mohim mädäni, säyäsi adımnar yasağan Mausolos ülgändä señlese Aretmisia anıñ istälegenä ber mavzoley yasatır.

Bodrumda nığıtmanı häm kön batışın yüğarıdan , ber qalqulıqtan kürgän bügenge cirendä dönyanıñ 7 moğcizasınnan berse bulğan mavzolyı yasatqan.

Bu mavzoley şul xatle zur häm şul qadär isketkeç ki Bodrumğa diñgezdän yaqınayğan köymälärne yıraqtan kürep ala ide.

Bu yasaw qısqa waqıtta ul zamannıñ dönyasında bik kiñ tanıluwına ireşä.

Soñınnan yasalğan böten istälek öçen qaberlär Karya Satrapnıñ mavozleyennän ilham alıp mavzoley bularaq isemlänä.

Kollanalar belän Grek arxitekturasınıñ üzençälekläre bulğan waqıtta nigezen Misırın arxitekturasınnan alğan. Şuşı räweştä Grek häm Misır mädäniyätennän häm mirasınnan ezlär taşıy. Mavzoley dä bulğan xäykäl häm qabartu eşläreneñ kürgännärne ğäcäpländerä torğän isketkeç maturlığı bar.

Mavzoleynıñ bezneñ erağa qadär 6nçe yöz yılınnan qalğan ber başqa mavzoleynıñ östenä yasalğanı belenä. Monda yasalğan Mausolosnıñ mavzoleyınıñ tözeleşe waqıtında suyılğan qorbannarnıñ buluı uylanıla.

Böyek İskändär Bodrumğa kilgändä mavzoleydä yörep alır häm häyrän buluwın äyter.

Xäzerge köndä mavzoleydän zur çoqır häm uñğa häm sulğa töşkän kolonnalar, kolonnanıñ başları häm arxitektura kisäklärennän başqa närsä kürergä mömkin tügel.

Mavzoleynıñ asılda ezlär bügen British Museum Londonda tora. Bodrum nığıtması yasalğanda mavzoleynıñ şaqtıy taşı, kolonna häm qabartu eşe materialın alıp nığıtma yasağanda qullanğannar ide.

1500larda Saint Jean Alparları Bodrum nığıtmasını tözegändä mavzoleydän şaqtıy äsärne qullanğannarın xätirälärendä añlatqan ide. Qaberneñ berençe tapqır bu çorda talınğänı dä belenä.

Saint Jean Alparları taş çığaru öçen eşçänlek yasağan waqıtta kiç citü sabäbe belän eşen tämamlağaç 1856nçe yılında Padişah Abdülmäcitneñ maxsus röxsäte belän monda tikşerülär yasağan ingilizlär tapqan şaqtıy äsärne Londonğa British Museumğa alıp kitkännär ide. Xäzerge waqıtta Bodrum mavzoleyi belän bäyle ilebezdän röxsätle yäki röxsätsez alıp kitelgän äsärlärneñ bezneñ ilneñ üz tufraqlarına kire qaytaru eşçänlekläre alıp barıla.

Telägebez- ber kön bu tufraqlardan alıp kitelgän äsärlärneñ yasalğan üz original cirendä kileçülär belän oçraşu.



Bäyläneşle xäbärlär