Anglo-sakson Rusiyä kiyerenkelege häm Törkiyäneñ tigezlek êzlänüe

Kön tärtibe 14

Anglo-sakson Rusiyä kiyerenkelege häm Törkiyäneñ tigezlek êzlänüe

Kön tärtibe 14

Anglo-sakson Rusiyä kiyerenkelege häm Törkiyäneñ tigezlek (balans) êzlänüe

Angliyada êlekke urıs agentı Sergey Skripal' häm qızı Yuliyanıñ nerv gazı belän maqsat itep alınuınnan soñ ayırım alğanda anglo-sakson blok bularaq tanılğan Amerika Quşma Ştatları häm Britan, ğomumän alğanda isä Könbatış illäre belän Rusiyä arasında citdi däräcädä kiyerenkelek yäşänä başlandı. Angliyanıñ yünäleş birüe belän höcüm artında Rusiyäneñ buluın alğa sörüçe illär reakśiyaların Rusiyä diplomatların ildän cibärü räweşendä kürsätte. Rusiyägä reakśiya ağımı qısalarında 25 il (Amerika Quşma Ştatları, Kanada, Awstraliya, Yaña Zelandiya häm Awrupa Berlege äğzase illär) cämğise kim digändä 140 Rusiyäle diplomatnı ildän cibärde. Rusiyä tışqı êşlär ministrlığı isä, raslawlarnı kire qağıp, Skripal waqiğası (waqıyğası) belän bäyle bularaq Angliya maxsus köçlären häm küzläw oyışmasın gäyepläde. Däwlätlär däräcäsendäge totıştan tış xalıqara oyışmalarnıñ xäräkät räweşen qarağan çaqta isä NATO turıdan-turı Rusiyäne maqsat itep alğan säyäsät alıp bardı. NATO äğzase bulğan Törkiyä isä, yäşängän höcümne gäyepläde, läkin Rusiyäne turıdan-turı gäyeplämäde häm başqa illär kebek Rusiyä diplomatların ildän cibärmäde.

Rusiyä häm Könbatış illäre arasındağı Skripal’ kiyerenkelege “salqın suğış” çorın xäterlätsä dä, dönyanıñ yaña kon’yukturasında salqın suğış turında süz alıp baru mömkin tügel. Rusiyäneñ, üzen yaqlawçı däwlätlärdän blok oyıştırıp, Könbatış blokına qarşı front açaçağın uylaw – raśional’ analiz bulmas. Rusiyäneñ Qırımnı basıp alıp, üz cirlärenä quşuı (annekśiyäläwe), Ukraina krizisı belän kiyerenke torışqa äylängän Rusiyä-Könbatış mönäsäbätläre, iq’tisadi suğışqa barıp citäçäk qadär artqan iq’tisadi çikläwlär ike taraf arasındağı kiyerenkelekne kübäytte. Soñğı Skripal’ waqiğası (waqıyğası) isä sabırlıqnıñ soñğı çige bularaq bäyälänä alına. Fäqät Könbatış dönyasınıñ êçke qapma-qarşılıqları häm Germaniya belän bergä qayber illärneñ tağın da urtaçıl qaraşlı Rusiyä säyäsäten dä iğ’tibarğa alırğa kiräk.

Rusiyä häm Könbatış arasında yäşängän kiyerenkelek xökem sörgän çaqta Törkiyä tigez däräcäle, balanslanğan tışqı säyäsät alıp bara. Törkiyä üzen ber yaqqa çikmiçä, üz milli mänfäğätlärenä iğ’tibar itüçe totışta tora. Skripal’ waqiğasında (waqıyğasında) ayırım alğanda Törkiyä NATO cähätennän Könbatış berlektäşläre belän teläktäşlek urnaştırdı, ämma Rusiyä diplomatların ildän çığarıp cibärmiçä, Rusiyä belän diplomatik kiyerenkelekne totqarladı. Ayıruça Törkiyä, şulay uq üz milli mänfäğäten iğ’tibarğa alıp, Aqqoyı atom-töş stanśiyaseneñ nigezen salu tantanasın Törkiyä İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan häm Rusiyä Däwlät başlığı Vladimir Putin bergä tormışqa aşırdı. Aqqoyı atom-töş stanśiyası 4 reaktordan tora häm berençe reaktorınıñ 2023nçe yılda ğamälgä kertelüe planlaştırıla.

Aqqoyı atom-töş stanśiyası, barlığı 4800 MW êlektr êşläp çığarıp, Törkiyäneñ ênergiya ixtıyacınıñ 10%ın qanäğätländerä alaçaq köçtä.

Şul uq waqıtta Rusiyä belän bergä “Törek ağımı” proyektın tormışqa aşıruçı häm berençe êtapta Rusiyädän Törkiyägä, ikençe êtapta Balkan illärenä barıp citäçäk ütkärgeç proyektı däwam itä. Törkiyä başqarğan başqa ênergetika proyektları belän bergä “Törek ağımı” Törkiyäne ênergetika üzägenä äyländerü ölkäsendä möhim adım bulıp tora.

Fäqät Törkiyä xezmättäşlegen barı tik Rusiyä belän genä tügel, ber ük waqıtta Awrupa Berlege äğzaläre häm Amerika Quşma Ştatları belän dä köçäytergä teli. Mäsälän, Rusiyädän S-400 hawa saqlanu sistemaların aluğa qağılışlı kileşügä qul quyğan Törkiyä ber ük waqıtta NATO illärennän dä hawa saqlanu sistemaların alu belän bäyle söyläşülär ütkärä. Ayıruça öçençe hawa saqlanu sisteması bularaq Törkiyä Franśiya häm İtaliya belän bergä êşläp çığaru öçen alkileşügä imza saldı. Monnan tış Törkiyä F-35 xärbi oçqıçın êşläp çığaruda aktiv rol’ne üz östenä alğan il.

Fäqät Törkiyäneñ NATO berlektäşläre belän “FETÖ” häm “PKK/YPG” kiyerenkelege däwam itä. Şul uq waqıtta Rusiyä belän Qırım, Ukraina häm Guta mäs’älälärendä problema yäşäwçe Törkiyä, balanslanğan tigez tışqı säyäsät alıp barıp, üz milli mänfäğäten maksimal’läşterergä tırışa.

Can Acun

SETA säyäsät, iq’tisad häm cämğiyät tikşerenüläre waqıfı tikşerenüçese, yazuçı



Bäyläneşle xäbärlär