"Basınqı Könbatış" ixtıyacı

Global' perspektiva 10

"Basınqı Könbatış" ixtıyacı

Global' perspektiva 10

Professor doktor Qudrät BÜLBÜL yazması

 

“Basınqı Könbatış” ixtıyacı

Tarix beleme ägär ğıybrät alsañ keşelek öçen öyrätüçe belemder. Ämma qızğanıç annan bik ğıybrät almıylar. Ütkännärdäge waqıyğalar ,qayğı-xäsrätlär,ülemnär ,zolımnar da bik tiz onıtıla. 

 “Global’ perspektiva” tapşırunıñ bügenge çığarılışında Änkara Yıldırım Beyazıt universitetınıñ säyäsi belemnär fakul’tetı dekanı professor doktor Qudrät Bülbülneñ  “Basınqı Könbatış ixtıyacı” isemle yazmasın täq’dim itäbez.

 

Wäxşi Könbatıştan basınqı Könbatışqa

Uzğan ğasırda barı tik tağın da kübräk êkspluatatśiyäläw maqsatı belän Könbatış tarixtağı barlıq suğışlardan bälki dä tağın da kübräk ülem, qan ,küz yäşe tügelgän ike zur suğışqa säbäp buldı. Suğıştan soñ yänä dä Berençe häm İkençe bötendönya wäxşätennän sabaq alıp ayıruça Awrupada tağın da kübräk qıymmätlärgä östenlek birüçe säyäsätlär alıp baru däwerenä kerde. Awrupa Berlegendä şäkellängän, Awrupada xezmättäşlek,üzara urtaqlaşu, irek, keşe xoquqları ,demokratiyäne alğı planğa quyğan qiymmätlärgä ähämiyät birüçe säyäsätlar Awrupağa da, töbäkkä dä çağıştırmaça xozur kiterde.

 

Basınqı Könbatıştan wäxşi Könbatışqa

Ämma bügenge köndä yänä yanawğa yünälgän dönyağa taba barabız. Amerika Quşma Ştatları ,Tön’yaq Koreya häm Rusiya Federaśiyäse tarafınnan yasalğan soñğı belderülär äyterseñlä qarşı yaqnı yuqqa çığaraçaq ximik/atom – töş bombalarına kemneñ tağın da kübräk iyä buluı ,kemneñ tağın da alda baruı yarışına äwerelüen kürsätä.

Könbatıştağı keşe xoquqları, ,irek,plyuralizm, inanu xörriyätläre,törle yäşäw räweşlärenä xörmät kürsätü cähätennän isä wazğiyät’ könnän kön tağın da naçaraya bara. İslam häm möhacirlärgä qarşı bulu da arta. Germaniya êçke êşlär ministrlığı mäğ’lümatlarına kürä,2017 nçe yılda Germaniyada möselmannarğa qarata 950 höcüm başqarılğan. (http://www.spiegel.de).

Ber yılda 950 höcüm! Könçığış,Latin yäisä möselman ilendä bu kürsätkeçneñ yözdän ber öleşe qadär (yäğ’ni 9-10 höcüm) xristian yäisä yähüdlärgä höcüm yasalsa dönyanıñ moña nindi reakśiya kürsätäçägen küzallaw qıyın tügel. Älbättä beräw dä mondıy närsä buluın telämäs. Könbatıştağı höcümnär başqa illär öçen ürnäk bulmasqa tiyeş. Könbatışta möselmannarğa qarata höcümnär qızğanıç barı tik Germaniyağa ğına xas tügel. Könbatışta bulğanğa kürä tawış-tınsız ğına ütkärep cibärelä. Awrupa häm Amerika Quşma Ştatlarınıñ yaqın tarixında törle yäşäw räweşlärenä iyä buluçılarğa berqayçan da bu qadär qurqınıç yanamadı.

Şaqtıy Könbatış ile cäberlängän keşelärgä, qaçaqlarğa bik awır sıyınu birgändä ,”FETÖ”,”PKK”,”DHKPC” kebek ilendä törle cinayät’lär êşlägän terror oyışmaları äğ’zalarınıñ üzlärendä sıyınuları öçen äyterseñlä alarğa çaqıru cibärä. Qayber könbatış illärennän tış dönyada bu xätle terrorçı sıyınğan başqa il bar mikän?

Könbatıştağı xörriyätçe, plyuralist, demokratik kisemneñ tawışı könnän kön qısıla bara. Xörriyätçe, plyuralist,demokratik partiyälärneñ tügel, rasaçı, faşistik ,naśist partiyälärneñ tawışları arta häm bu partiyälär qayber illärdä xakimiyätne urtaqlaşa. Xäzerge waqıtta  Könbatışta da citärlek däräcädä aqıllı fiker yörtmägän ,üz cämğiyäte êçendäge törleleklär, kürşeläre ,töbäge häm başqa illärgä yanawçı liderlar turında süz bara.

  

Wäxşi Könçığış yäisä tarixnıñ azağı…

Ber mälgä keşelekne beterä alaçaq Könbatıştağı atom-töş qorallarınıñ ,ximik bombalarnıñ bu çiktän tış ağımnar idaräse häm kontrolenä küçüen küz aldına kiteregez. Solıx, xezmättäşlek, tigezlek, ğadälät,xörriyät,keşe xoquqları kebek ğıybarälär tügel, näfrät, çitläşterü,yuqqa çığaru kebek ğıybarälär belän üze kebek uylamawçılarnı keşe itep kürmäwçe könbatışlı liderlarnıñ qullarında bu qorallar niçek qullanılır? Bu turıda uylaw da keşedä qurqu uyata.

Bügenge köndä ilendäge törleleklärne yuqqa çığaru öçen keşe xoquqlarına, xörriyätlärgä, global’ qıymmätlärgä qarşı barlıq ğamällärne layıq kürüçelär bu “yanaw”nı aşqannan soñ tınıçlanıp qalaçaqmı? Ämma tarix bolay dip äytmi. Yähüd genośidınnan soñ mondıy tördäge keşelärneñ illären häm töbäklären ut-yalqınğa österäwläre bik açıq kürenä.

 

Basınqı Könbatış zarurlığı

Könbatıştağı wäzğiyät’tän tuaçaq yanaw  bu xätle aşığıç häm yaqın bulğanda “basınqı könbatış” zarurlığı tügel, “basınqı İslam” bäxäsläre tağın da kübräk kön tärtibenä kilä. Basınqı, tınıç İslam xaqında başqa ber tapşıruda söyläşerbez. Awrupa häm Amerikadağı radikal’ täräqqiyät’lär härkemne borçuğa sala. Çiktän tış ğamällär, xäräkätlär barı tik bäyläneşle illärgä genä tügel, böten dönyağa yanıy.

Bu mäğ’nädä  Awrupada üzäk uñ häm üzäk sul partiyälärneñ tawış yuğaltuı , xörriyätçe, plyuralist häm demokratik kisemnärneñ  tawışları könnän kön qısıla baruı barı tik Awrupanıñ kiläçäge öçen qayğı tudırmıy. Radikal’ ağımnarğa täslim bulğan Awrupanıñ qaya qadär barıp citä aluın uzğan ğasırda kürdek. Bu säbäple cir yözeneñ xörriyätçe häm tınıçlıq yaqlı kisemnäre dönyada tınıçlığı öçen ,basınqı Könbatış öçen bergä êşçänlek başqarırğa tiyeş.  

   

 

Professor doktor Qudrät BÜLBÜL - Änkara Yıldırım Beyazıt universitetınıñ säyäsi belemnär fakul'tetı dekanı.

 



Bäyläneşle xäbärlär