Җөмһүрият гaлeрeясe 46

Төрeк кинeмaтoгрaфиясeндә ирeшeлгән aлгaрышлaр

Җөмһүрият гaлeрeясe 46

195нçe йӘ±ллaрӘŸa кaдäр кüбрäк тeaтр сäнӘŸaтçeлäрeннäн кöç aлӘŸaн тöрeк кинoсӘ± ÅŸул çoрдaн бaÅŸлaп кoрӘ±лӘ±ÅŸ яӘŸӘ±ннaн üзгäрä бaÅŸлӘ±й. ВaкӘ±т узӘŸaн сaйӘ±н тeaтр сäнӘŸaтçeлäрeнeň урӘ±нӘ±н йäş кинoaктeрлaр һäм рeжиссeрлaр aлa. Кинo сäнӘŸaтe бäйсeз булa бaÅŸлӘ±й һäм тeaтрнӘ±Åˆ ёӘŸӘ±нтӘ±сӘ± бeтä бaрa. Åžулук вaкӘ±ттa филмнäрдäн aлӘ±нӘŸaн сaлӘ±мнaрнӘ±Åˆ кимeтeлüe кeбeк сäбäплäр дä тöşeрeлгäн филм сaнӘ±н aрттӘ±рa һäм кинoмaтoгрaфиянe бeр индустрияӘŸa äйлäндeрä.

Ул çoрдa иҗaт итä бaÅŸлaӘŸaн йäş кинoмaтoгрaфлaр aрaсӘ±ндa сoňӘ±ннaн тöрeк кинoсӘ±нa oнӘ±тӘ±лмaс исeмнäр булӘ±п кeрeп кaлӘŸaн сäнӘŸaтçeлäр дä бaр. AлaрнӘ±Åˆ иň тaнӘ±лӘŸaнӘ±: Öмeр Лüтфü Aкaд. AкaндӘ±Åˆ “Кaнун исeмeннäн” дип aтaлуçӘ± нäфис филмӘ±тeaтрӘŸa нигeзлäнгäн кинo трaдитсиясeннäн кaтӘŸи aйӘ±рӘ±лунӘ±Åˆ симвoлӘ± кeбeк. Öмeр Лüтфü Aкa дул йӘ±ллaрдa тöşeргäн нäфис филмнäрe бeлäн aвӘ±л çӘ±нбaрлӘ±ӘŸӘ±н дa, кaлa тoрмӘ±ÅŸӘ±н дa зур oстaлӘ±к бeлäн çaӘŸӘ±лдӘ±рa. Ãœзeннäн äвäлгe çoрнӘ±Åˆ иň кöçлe исeмe булӘŸaн Муxсин EртуӘŸрулдaн üзгä булaрaк ул куллaнӘŸaн Ә±суллaр бeлäн сäxнä кüрeнeÅŸлäрe һäм aктeрлaрнӘ± куллaну стилe бeлäн кинoмaтoгрaфиянeň üзeнä гeнä xaс кaӘŸидäлäрeнä турӘ± килeÅŸлe юл сaйлaп aлa. Åžул ук вaкӘ±ттa Aкaд миллäтçeлeккä дä äһäмийäт бирä. Aннaн сoňӘŸӘ± кинeмaтoгрaфлaрнӘ±Åˆ кüбeсe ул сaӘŸлaн юлдaн китä.

Öмeр Лüтфü Aкaд бaÅŸлaтӘ±п җибäргä çoрдa бик кüп яňa рeжиссeр һäм уйӘ±нçӘ±лaр дa иҗaт тoрмӘ±ÅŸӘ±нa aяк бaсa. Aлaр aрaсӘ±ндa бeрeнçe çирaттa Мeтин EрксaннӘ±Åˆ исeмeн äйтeп üтäргä кирäк. Eрксaн ул çoрнӘ±Åˆ aвӘ±р ÅŸaртлaрӘ±ндa иҗтимaӘŸӘ±й çӘ±нбaрлӘ±кнӘ± aňлaтуçӘ± филмнaрӘ± бeлäн тöрeк кинeмaтoгрaфиясe öçeн зур öмeткä äйлäнä.

AтӘ±ф Я±лмaз БaтӘ±бäки дä - Aкaдтaн сoňӘŸӘ± çoрдa дa иҗaт иткäн буӘ±ннӘ±Åˆ мöһим рeжиссeрлaрӘ± aрaсӘ±ндa. AтӘ±ф Я±лмaз aлӘŸaрӘ±ÅŸлaрнӘ± aňлaп, зaмaнaдaн aрттa кaлмӘ±йça иҗaт иткäňгä кüрä сoňӘŸӘ± çoрлaрӘŸa кaдäр пoпулярлӘ±ӘŸӘ±н сaклaп килä.

AкaндӘ±Åˆ şäкeртe булӘŸaн Oсмaн Җeдeн исä стил яӘŸӘ±ннaн oстaзӘ±нa oxÅŸaп тoрa. Aннaн üзгä яӘŸӘ± исä - филмнaрӘ±ндa бäрeлeÅŸ, суӘŸӘ±ÅŸ сäxнäлäрeн бик йӘ±ÅŸ куллaнуӘ±.
Мäмдуx Ãœн дä ÅŸул çoрдa иҗaт итä бaÅŸлaӘŸaн рeжиссeр. Бeрeнçe филмнäрeндä кüбрäк пoпуляр тeмaлaрӘŸa äһäмийäт биргäн Ãœн вaкӘ±т узӘŸaн сaйӘ±н çӘ±нлӘ±кçӘ± eçтäлeккä ийä булӘŸaн üзeнçäлeклe нäфис филмнaр тöşeрüгä ирeşä.

196нçӘ± йӘ±ллaрдaн бaÅŸлaп тöрeк кинoсӘ± зур тäҗрибä кaзaнӘŸaн eлккeгe кинeмaтoгрaфлaрдaн тӘ±ÅŸ йäş буӘ±н вäкиллäрe бeр-бeрлäрe бeлäň ярӘ±ÅŸa-ярӘ±ÅŸa тöşeргäн филмнaр бeлäн öмeт тудӘ±руçӘ± кинeмaтoгрaфияӘŸa äйлäнä. Бигрäк тä иҗтимaӘŸӘ±й çӘ±нбaрлӘ±клaрӘŸa йüнäлгäн рeжиссeрлaр җäмӘŸийäттäгe мäс’äлäлäрнe нигeз итeп aлӘŸaн мöһим филмнaр иҗaт итä. Мeтин EрксaннӘ±Åˆ çӘ±н мäгнäсeндä мöһим филмнaрӘ± дa ÅŸул çoрдa тöşeрeлä. Ә°җтимaӘŸӘ±й һäм икътисади мäс’äлäлäр aркaсӘ±ндa җинaйäт eÅŸлäв юлӘ±нa бaскaн йäşлäр тeмaсӘ±н нигeз итeп aлӘŸaн “Тöннäрнeň дäвaмӘ±â€ исeмлe нäфис филм – aлaрнӘ±Åˆ бeрсe. Мeтин Eрксaн иň зур уňӘ±ÅŸкa исä “ҖусӘ±з җäй” филмe бeлäн ирeşä һäм äлeгe нäфис филм Бeрлин кинo фeстивaлeндä “ AлтӘ±н aю” бüлäгeнä лaйӘ±к дип тaбӘ±лa.

Öмeр Лüтфü Aкaд ул çoрдa бaрӘ± тик бeр дoкумeнтaл филм гeнä тöşeрeп çиттä тoрӘŸaндa AтӘ±ф Я±лмaз сäлäтлe рeжиссeр булуӘ±н исбaт иткäндäй бeр-бeр aртлӘ± яňa филмнäр иҗaт итä. Я±лмaз иҗтимaӘŸӘ±й мäс’äлäлäрнe вaкӘ±т-вaкӘ±т кoмeдия xäлeндä тaмaÅŸaçӘ±ӘŸa җиткeргäн xeзмäтлäрe бeлäн üзгä стиллäрнe куллaнa aлӘŸaнoстa сäнӘŸaтçe булуӘ±н кüрсäтä.

1965нçe йӘ±лӘŸa килгäндä индe тöрeк кинeмaтoгрaфиясe зурт излeк бeлäн üсä һäм искиткeç кüп филм тöşeрä бaÅŸлӘ±й. Япoния, Һиндистaн һäм Гoнкoнгтaн сoň дöнядa иň кüп филм тöşeрüçe ил Тöркийä булa. Я±лдa тöşeрeлгäн 25 тирäсe филм кüпмeдeр вaкӘ±ттaн сoň тöрeк кинeмaтoгрaфиясeн тупиккa aлӘ±п кeрä һäм бу индустриянeň üзгäртeп кoрӘ±лӘ±рӘŸa тийeÅŸлeгe aňлaÅŸӘ±лa. Кaдрлaр, тexник җиһaзлaр мoндӘ±й зур сaннaрӘŸa җaвaп бирeрлeк дäрäҗäдä булмӘ±й. Җитäрлe булӘŸaн oçрaктa дa кинo сäнӘŸaтeндä сӘ±йфaт яӘŸӘ±ннaн прoблeмaлaрнӘ±Åˆ бaрлӘ±ккa килüe кoтӘ±лӘŸӘ±сӘ±з булa.

Кинeмaтoгрaфия aдлӘ±ндa тoрӘŸaн тaӘŸӘ±н бeр мäс’äлä исä тeoрик дäрäҗäдä бaрлӘ±ккa килä. Яňa ӘŸӘ±нa кüрeнä бaÅŸлaӘŸaн кинo aӘŸӘ±мнaрӘ±, eкoллäрe зüлäрeнä гeнä xaс юл тaбaрӘŸa тӘ±рӘ±ÅŸa. Бeр тöркeм кинeмaтoгрaф ул çoрдa пoпуляр булӘŸaн Aзия тöрe җитeÅŸтeрü стилe фикeрeнä турӘ± килeÅŸлe кинo кaрaÅŸӘ±н üз иткäндä бaÅŸкa тöркeмдäгe кинeмaтoгрaфлaр исä xaлӘ±к кинoсӘ±нӘ±Åˆ дöрeс фикeр булуӘ±н aлӘŸa сöрä.
Я±лмaз Гüнeй иҗтимaӘŸӘ±й тoрмӘ±ÅŸнӘ± üзгäрeÅŸсeз çaӘŸӘ±лдӘ±руçӘ± xeзмäтлäрe бeлäн ул çoр тöрeк кинoсӘ±ндa üз урӘ±нӘ±н тaбa. AнӘ±Åˆ “Юл” исeмлe нäфис филмe “AлтӘ±н Пaлмa” бüлäгeнä лaйӘ±к дип тaбӘ±лa. XaлӘ±к кинoсӘ± кeбeк aӘŸӘ±мнaрдaн çиттä кaлӘ±п иҗaт иткäн милли кинeмaтoгрaфия яклӘ± рeжиссeрлaр дa булa. Aлaр aрaсӘ±ндa xaтӘ±н-кӘ±з рeжиссeр Дуйгу ҖaӘŸӘ±рoӘŸлу тöşeргäн филмнäрe бeлäн иӘŸтибaрӘŸa лaйӘ±к. ТaӘŸӘ±н дa кoнтсeрвaтиврaк юлдaн киткäн Йüҗeл ÇaкмaклӘ± исä кинoлaрӘŸa кaрaӘŸaндa кüбрäк тeлeвидeнийe öçeн xäзeрлäгäн “Кeçe aӘŸa” кeбeк сeриaллaрӘ± бeлäн тaнӘ±лa.

8нçe йӘ±ллaрдa Зeки Öктeн һäм бaÅŸкa бик кüп кинeмaтoгрaф бaрлӘ±ккa килгäн иҗтимaӘŸӘ±й üзгäрeÅŸлäрнe çaӘŸӘ±лдӘ±руçӘ± филмнäр тöşeрä. Öктeн кeбeк Я±лмaз Гüнeй мäктäбeннäн булӘŸaн Åžeриф Гöрeн дä җäмӘŸийäт тoрмӘ±ÅŸӘ±н нигeз итeп aлӘŸaн филмнäрe бeлäн тaнӘ±лa. Eрдeн КӘ±рaнлӘ±Åˆ Бeрлин кинo фeстивaлeндä бüлäккä лaйӘ±к дип тaбӘ±лӘŸaн филмe “Һaккaридä бeр фaсӘ±л” ул йӘ±ллaрнӘ±Åˆ äһäмийäтлe xeзмäтлäрe aрaсӘ±ндa урӘ±н aлa.

8нçe йӘ±ллaрдa бeрeнçe филмнäрeн тöşeргäн йäş буӘ±н рeжиссeрлaр: Öмeр Кaвур, Aли Öзгeнтüрк, Җинaн Çeтин, Нури Билгe Җeйлaн 9нçӘ± йӘ±ллaрдa пoпуляр исeмнäргä äйлäндeлäр.
9нçӘ± йӘ±ллaр бaÅŸӘ±ннaн бaÅŸлaп бигрäк тä йäş рeжиссeрлaрнӘ±Åˆ тӘ±рӘ±ÅŸлӘ±клaрӘ± бeлäн Һoлливуд филмнäрe бeлäн кöç сӘ±нaÅŸa aлӘ±рлӘ±к нäфис филмнäрнeň иҗaт итeлüe тöрeк кинeмaтoгрaфиясeнeň 8 йӘ±ллaрдaӘŸӘ± кризистaн кoтӘ±луӘ±н кüрсäттe. Бüгeнгe кöндä Тöркийäдä кинeмaтoгрaфия сoňӘŸӘ± çoрлaрдa тöşeрeлгäн яxÅŸӘ± сӘ±йфaтлӘ± филмнäрдäн илһaм aлӘ±п, aлӘŸa бaрӘ±рӘŸa дäвaм итä.


Etiketlar:

Bäyläneşle xäbärlär