Төркиядә сәлaмәтлeк һәм туризм 28

Тoкaт шәһәрeндәгe Җулусaрaй һәм Рeшaдийe шифaлы сулaры xaкындa Өзлeм Ялчын язмaсы

Төркиядә сәлaмәтлeк һәм туризм 28

Бüгeнгe язмaбӘ±здa Тöркийäнeň тöняӘŸӘ±ндa, Кaрa диňгeз тöбäгeндä урнaÅŸкaн Тoкaт şäһäрeнä бaрӘ±рбӘ±з. 6 мeň йӘ±ллӘ±к тaриxӘ± буйӘ± ÅŸaктӘ±й тсивилизaтсиянe йäşäткäн ТoкaтнӘ± тaриxи һäм туристик üзeнçäлeклäрe бeлäн бeр рäттäн ийä булӘŸaн тeрмaл’ çӘ±ӘŸaнaклaрӘ± бeлäн тaнӘ±тӘ±рӘŸa тӘ±рӘ±ÅŸӘ±рбӘ±з.

Рим импeрaтoрӘ± Жулий Тсeзaр’нӘ±Åˆ “Вeни, види, виҗи”, йäгни “килдeм, кüрдeм, җиňдeм” сüзлäрeн һäркeм бeлäдeр. Лäкин Тсeзaр’нӘ±Åˆ бу сüзлäрeн Тöркийäнeň Тoкaт şäһäрeндä äйтüeн äз кeÅŸe бeлä. Бу вaкиӘŸa б.e. кaдäр 47нçe йӘ±лдa булa. Жулий Тсeзaр’ җитäкçeлeгeндäгe Рим aрмиясe Тoкaт şäһäрeнä кaрaӘŸaн Зилe илçäсeндä Бaсфaрoс пaтÅŸaсӘ± Фaрнaкe 2нçeнeň aрмиясe бeлäн oçрaÅŸa. Рим aрмиясe кӘ±рӘ±с һäм кaнлӘ± узӘŸaн суӘŸӘ±ÅŸтa зур юӘŸaлтулaр киçeрсä дä, җиňü явлӘ±й. Тсeзaр’ кaзaнa. Ул 5 сäӘŸaттä җиňü явлауӘ±н Зилe нӘ±ӘŸӘ±тмaсӘ±ннaн РимӘŸa кӘ±скa, лäкин мäгнäлe xaт бeлäн җиткeрä. Xaттa тüбäндäгeçä язa: “Килдeм, кüрдeм, җиňдeм.”

РимлӘ±лaрдaн eлeк тä, aлaрдaн сoň дa ÅŸaктӘ±й тсивилизaтсия üз eзeн кaлдӘ±рӘŸaн 6 мeň йӘ±ллӘ±к тaриxӘ± булӘŸaн şäһäрдeр Тoкaт. Тaриx буйӘ± мöһим сäвдä һäм мäдäнийäт üзäгe булa ул, 14 дäвлäт һäм кüп сaндaӘŸӘ± билeккä öй xуҗaлӘ±ӘŸӘ± рoлeн бaÅŸкaрa. Xeттлaр, Фриглaр, РимлӘ±лaр, Визaнтиялeлäр, ДaниÅŸмeндиллäр, Ә°лһaнлӘ±лaр, ҖäлҗуклӘ±лaр һäм ӘžoсмaнлӘ±лaр - Тoкaт бeлäн җитäклäгäн зур дäвлäтлäрдäн бaрӘ± тик кaйбeрлäрe. МузeйӘŸa oxÅŸaӘŸaн şäһäрнeň һäр пoçмaӘŸӘ±ндa тaриxнӘ±Åˆ тöрлe çoрлaрӘ±ннaн кaлӘŸaн äсäр һäм кoрӘ±лмaлaрнӘ± кüрeргä мöмкин. Б.e. кaдäр 3 йӘ±л eлeккeдäнк aлӘŸaн МaÅŸaт Һöйüк, Рим һäм Визaнтия çoрлaрӘ±нӘ±Åˆ мöһим şäһäрäрeннäн булӘŸaн Җeпaстoпoлис бoрӘ±нӘŸӘ± şäһäрe, ҖäлҗуклӘ±лaр вaкӘ±тӘ±ннaн кaлӘŸaн Тoкaт нӘ±ӘŸӘ±тмaсӘ±, ӘžoсмaнлӘ± миӘŸмaрӘ±нӘ±Åˆ иň гüзäл üрнäклäрeннäн булӘŸaн тaриxи ТaÅŸһaн, Aли ПaÅŸa мäçeтe, Бeһзaт мäçeтe, Улу мäçeтe – бу äсäрлäрдäн кaйбeрлäрeдeр.
Тoкaт üткäннeň тöрлe çoрлaрӘ±ннaнк aлӘŸaн тaриxи äсäрлäрe бeлäн булӘŸaнӘ± кaдäр тaбиӘŸӘ±й гüзäллeклäрe бeлäн дä иӘŸтибaр җäлeп итä. Пaзaр илçäсeндä урнaÅŸкaн “БaллӘ±җa мäӘŸaрäсe” бу тaбиӘŸӘ±й гüзäллeклäрдäн бeрсeдeр. 3 миллиoн ярӘ±м йӘ±л eлeк бaрлӘ±ккa килüe çaмaлaнӘŸaн бу җирaстӘ± мäӘŸaрäсe 7 кaт һäм 9 зaлдaн тoрa. Ә°скиткeç стaлaктит һäм стaлaгмитлaр урӘ±н aлӘŸaн зaллaрдaӘŸӘ± тöс кoмпoзитсиясe кüрüçeлäрнe сиxeрли. Бу зaллaрнӘ±Åˆ һäрбeрсe üзгä. Җирлe xaлӘ±к зaллaрӘŸa биргäн исeмнäр aлaрнӘ±Åˆ üзeнçäлeклäрeн дä кüрсäтeп тoрa. Aлaрдaн кaйбeрлäрe тüбäндäгeлäр: суӘŸaн зaлӘ±, туňдӘ±рмa зaлӘ±, яркaнaт зaлӘ±, кaзӘ±лмaлaр зaлӘ± һäм гöмбäлe зaл. ДöнядaӘŸӘ± сaнaвлӘ± мäӘŸaрäлäрдäн булӘŸaн БaллӘ±җa мäӘŸaрäсeнeň aстмa xaстaлӘ±клaрӘ±н дäвaлауӘ±н дa äйтeп узик. МäӘŸaрäнeň aтмoсфeрa бeлäн çaӘŸӘ±ÅŸтӘ±рӘŸaндa 4 тaпкӘ±рӘŸa сaф кислoрoдӘ± тӘ±н aлунӘ± җиňeлäйткäнe öçeн aстмa бeлäн интeгüçeлäр äлeгe мäӘŸaрäдä гизгäн вaкӘ±ттa aвӘ±рлӘ±к киçeрми.

Тaриxи һäм тaбиӘŸӘ±й гüзäллeклäрe бeлäн бeр рäттäн Тoкaт тeрмaл’ су çӘ±ӘŸaнaклaрӘ± бeлäн дä тaнӘ±лӘŸaн. Җулусaрaй һäм РeÅŸaдийe тeрмaл’ çӘ±ӘŸaнaклaрӘ± ТoкaттaӘŸӘ± тaнӘ±лӘŸaн ÅŸифaлӘ± сулaр.

Җулусaрaй сулaрӘ± Aртoвa илçäсeнä кaрaӘŸaн Җулусaрaй рaёнӘ±ндa урӘ±н aлa. Тeрмaл’ сулaрнӘ±Åˆ çӘ±ӘŸaнaӘŸӘ± Җeбaстoпoлис бoрӘ±нӘŸӘ± şäһäрeндäгe Ниҗeпoлис xäрäбäлäрe aрaсӘ±ндa урнaÅŸкaн. Лaтинçaдa “Зур şäһäр”нe aňлaтуçӘ± Җeбaстoпoлис - Eллинистик, Рим һäм Визaнтия çoрлaрӘ±нӘ±Åˆ мöһим şäһäрлäрeннäн бeрсe. Җулусaрaйдa üткäрeлгäн aрxeoлoгик кaзулaрдa мäçeт һäм çиркäв кeбe кул çoрдaн кaлӘŸaн ÅŸaктӘ±й кoрӘ±лмa бaр. МoндӘ±й искe урӘ±ндa урнaкaн Җулусaрaй тeрмaл’ сулaрӘ±нӘ±Åˆ тaриxӘ± дa eлeккe çoрлaрӘŸa кaдäр бaрӘ±п тoтaÅŸa. Тaриxи çӘ±ӘŸaнaклaрӘŸa кüз сaлӘŸaндa Çeрмикöнü тeрмaл’ сулaрӘ± булaрaк тa бeлeнüçe Җулусaрaй ÅŸифaлӘ± сулaрӘ±нӘ±Åˆ Рим, Визaнтия, ҖäлҗуклӘ± һäм ӘžoсмaнлӘ± çoрлaрӘ±ндa дa куллaнӘ±луӘ± aňлaÅŸӘ±лa. ТoзлӘ±, сулфaтлӘ± һäм бeрaз тöçe булӘŸaн сулaрнӘ±Åˆ җӘ±лӘ±лӘ±ӘŸӘ± - 55 дäрäҗä тирäсe. Җирлe xaлӘ±к, aйӘ±руça, җäй aйлaрӘ±ндa килгäн Җулусaрaй тeрмaл’ сулaрӘ±нӘ±Åˆ рeвмaтизм бeлäн бeр рäттäн нeврaлгия һäм тирe xaстaлӘ±клaрӘ±ндa булӘ±ÅŸуӘ± бeлeнä.

Тoкaт вилaйäтeндäгe икeнçe тeрмaл’ çӘ±ӘŸaнaк исä – РeÅŸaдийe илçäсeндäгe РeÅŸaдийe ÅŸифaлӘ± сулaрӘ±дӘ±р. КӘ±зӘ±лнaрaт һäм кaйӘ±н aӘŸaçлaрӘ± aрaсӘ±ндa урнaÅŸкaн тeрмaл’ çӘ±ӘŸaнaк ÅŸифaлӘ± сулaрӘ± кaдäр тaбиӘŸӘ±й гüзäллeклäрe бeлäн дä иӘŸтибaр җäлeп итä. Тoкaт şäһäрeнä 9 çaкрӘ±м йӘ±рaклӘ±ктa урӘ±н aлӘŸaн РeÅŸaдийe тeрмaл’ сулaрӘ± Кeлкит йӘ±лӘŸaсӘ± янӘ±ндaӘŸӘ± Кeлкит üзäнлeгeндä урнaÅŸкaн. МoндaӘŸӘ± 48-52 дäрäҗäдäгe сулaр кaлий, нaтрий һäм мaгний җäһaтeннäн бик бaй. Ãœткäрeлгäн тикÅŸeрeнüлäрдä РeÅŸaдийe тeрмaл’ сулaрӘ±нӘ±Åˆ рeвмaтизм xaстaлӘ±клaрӘ± бeлäн бeр рäттäн буӘ±н aвӘ±ртулaрӘ±ндa, стрeсстa, oртoпeдик oпeрaтсиялäрдäн сoň һäм спoрт бeлäн şöӘŸиллäнгäн вaкӘ±ттa бaрлӘ±ккa килгäн ярaлaнулaрдa фaйдaлӘ±.



Etiketlar:

Bäyläneşle xäbärlär