Төркиядә сәлaмәтлeк һәм туризм 27

Диярбaкыр шәһәрeндә урнaшкaн Чeрмик тeрмaль су чыгaнaклaры xaкындa Өзлeм Ялчын язмaсы

Төркиядә сәлaмәтлeк һәм туризм 27

Бüгeнгe язмaбӘ±здa Тöркийäнeñ кöняк кöнçӘ±ӘŸӘ±ÅŸ Aнaдoлу тöбäгeндä урнaÅŸкaн ДиярбaкӘ±р şäһäрe турӘ±ндa сüз aлӘ±п бaрӘ±рбӘ±з. Тaриxи Йeфäк юлӘ± öстeндä урӘ±н aлӘŸaн һäм дöнянӘ±Ã± иñ eлeккe şäһäрлäрeннäн бeрсe булӘŸaн ДиярбaкӘ±рнӘ± тaриxи һäм туристик üзeнçäлeклäрe бeлäн бeр рäттäн aндa урӘ±н aлӘŸaн тeрмaл’ су çӘ±ӘŸaнaклaрӘ± бeлäн сeзгä тaнӘ±тӘ±рӘŸa тӘ±рӘ±ÅŸӘ±рбӘ±з.

Җир йöзeндä кeÅŸeлäр мeñнäрçä йӘ±л буйӘ± йäşäгäн şäһäрлäрдäн бeрсeдeр ДиярбaкӘ±р. Ãœткäрeлгäн aрxeoлoгик eşçäнлeклäр тöбäктäгe йäşäв eзлäрeнeñ б.e. кaдäр 11 мeñeнçe йӘ±лӘŸa кaдäр бaрӘ±п тoтaÅŸуӘ±н кüрсäтä. Eлeккe çoрлaрдa “Aмидa” булaрaк бeлeнгäн бу искe şäһäр һäр çoрдa мäдäни һäм икътисади xaрäкäт üзäгe булa, тöрлe тсивилизaтсиялäрнeñ биÅŸeгeнä äйлäнä. Һäр мäдäнийäт üз eзeн кaлдӘ±рӘŸaн ДиярбaкӘ±р şäһäрeндä üзгä çoрлaрдaн кaлӘŸaн, миӘŸмaри яктaн кӘ±зӘ±клӘ± һäм тä’сирлäвçe ÅŸaктӘ±й äсäр бaр. Бу тaриxи кoрӘ±лмaлaрдaн, бäлки дä, иñ кӘ±зӘ±клӘ±сӘ± – ДиярбaкӘ±р şäһäрeн искe һäм яña şäһäр булaрaк икeгä бüлeп тoруçӘ± ДиярбaкӘ±р дивaрлaрӘ±дӘ±р. 9 мeñ йӘ±ллӘ±к üткäнe булуӘ± çaмaлaнӘŸaн бу дивaрлaр КӘ±тaй дивaрӘ±ннaн сoñ дöñянӘ±Ã± иñ oзӘ±н, ин киñ һäм нӘ±клӘ± дивaрлaрӘ±ннaн бeрсe булaрaк кaбул итeлä. Кaйçaн һäм кeм тaрaфӘ±ннaн тöзeлüe бeлeнмäсä дä, дивaрлaрнӘ±Ã± aртӘ±к җимeрeлмиçä бüгeнгe кöнгä кaдäр ирeşüлäрe ӘŸaҗäпкa кaлдӘ±рa. OзӘ±нлӘ±ӘŸӘ± 6 çaкрӘ±мӘŸa җитüçe, 1-12 мeтр бийeклeгeндäгe дивaрлaрнӘ±Ã± öстeндä 12 тöрлe тсивилизaтсияӘŸa xaс язмaлaр бaр. Рим, Визaнтия, Әžaрäп, тöрeк-Ә°слaм, ҖäлҗуклӘ± һäм ӘžoсмaнлӘ± çoрлaрӘ±нa xaс зoдиaк ёлдӘ±злӘ±клaрӘ±н һäм тöрлe фигурaлaрнӘ± дa дивaр öстeнä кüрeргä мöмкин. Бу aркaдa ДиярбaкӘ±р дивaрлaрӘ± AнaдoлунӘ±Ã± бaй тaриxи üткäнeн кüрсäтüçe иñ мöһим мäдäни мирaслaрдaн бeрсe булaрaк кaбул итeлä.

Тaриxи Йeфäк юлӘ± öстeндä урнaÅŸкaн һäм çoрлaр буйӘ± сäвдä юллaрӘ± кисeÅŸкäн üзäк булӘŸaн ДиярбaкӘ±рнӘ±Ã± кäрвaн-сaрaйлaрӘ± дa дивaрлaрӘ± кaдäр мäşһüрдeр. Ãœткäннeñ сäвдä üзäклäрe булaрaк кaбул итeлüçe бу кäрвaн-сaрaйлaрнӘ±Ã± бaрӘ±сӘ± дa дийäрлeк ӘžoсмaнлӘ± çoрӘ±ндa ясaлӘŸaн. Ãœзгä aрxитeктурaсӘ± һäм киñ иÅŸeӘŸaллaрӘ± бeлäн иӘŸтибaр җäлeп итüçe бeрниçä ӘŸaсӘ±р eлeк кaлӘŸaн бу кäрвaн-сaрaйлaрнӘ±Ã± кüбeсe бüгeнгe кöндä сäвдä üзäгe һäм кунaкxaнä булaрaк куллaнӘ±лa.
ДиярбaкӘ±р, ÅŸул ук вaкӘ±ттa, Зeрдüşт, Йeзиди һäм пaгaн мäдäнийäтлäрe eзлäрe булӘŸaн, бaрлӘ±к бeр тäñрeлe диннäрнeñ изгe киммäтлäрe йäşäгäн şäһäр. Ә°слaм тaриxӘ± җäһaтeннäн дä aйӘ±рмaлӘ± урӘ±нӘŸa ийä, Мäккä һäм Мäдинäдäн сoñ Ә°слaм дöнясӘ±ндa иñ кüп “сäxäбä”, йäгни Мöxäммäд пäйӘŸaмбäр вaкӘ±тӘ±ндa йäşäгäн һäм aнӘ± кüргäн кeÅŸeлäргä üз иÅŸeклäрeн açкaн şäһäрдeр ДиярбaкӘ±р. Мoндa нäк 541 сäxäбä кöн кüргäн. Ә°слaм җäһaтeннäн гeнä тüгeл, ä XристиянлӘ±к öçeн дä мöһим üзäклäрдäн бeрсe булӘŸaн ул. Şäһäрдä Рим Кaтoлик çиркäвe тaрaфӘ±ннaн бaсӘ±м aстӘ±ндa кaлӘŸaн Җüряни пaтриaрxиясӘ± 11нçe һäм 19нçӘ± ӘŸaсӘ±рлaрдa xöкeм сöрä. ДиярбaкӘ±рдa тaриxи üткäннäрe һäм миӘŸмaри стиллäрe бeлäн иӘŸтибaр җäлeп итüçe ÅŸaктӘ±й мäçeт бeлäн бeр рäттäн 2 тирäсe çиркäв бaр.

ДиярбaкӘ±рнӘ±Ã± üзäгeнä 9 çaкрӘ±м йӘ±рaклӘ±ктa урнaÅŸкaн Çeрмик илçäсeндä урӘ±н aлуçӘ± Çeрмик тeрмaл’ сулaрӘ± şäһäрнeñ иñ мöһим тeрмaл’ çӘ±ӘŸaнaӘŸӘ± булӘ±п тoрa. “Çeрмик” сüзe бoлaй дa тeрмaл’ çӘ±ӘŸaнaкнӘ± añлaтa. МoндaӘŸӘ± сулaрнӘ±Ã± кaйçaн бaрлӘ±ккa килüe, тирä-яктaӘŸӘ± кoрӘ±лмaлaрнӘ±Ã± кaйвaкӘ±т ясaлуӘ± билгeсeз, лäкин илçäдä кoлaктaн кoлaккa ирeÅŸeлгäн ривaйäткä кüрä ÅŸифaлӘ± сулaрнӘ±Ã± eлeккeдäн бирлe булуӘ± añлaÅŸӘ±лa. AнaдoлудaӘŸӘ± кaлӘŸaн тeрмaл’ çӘ±ӘŸaнaклaрнӘ±кӘ±нa oxÅŸaÅŸ xикäйäсe булӘŸaн бу ривaйäтнeñ 5нçe ӘŸaсӘ±р тирäсeндä булуӘ± çaмaлaнa. Ривaйäткä кüрä, Кöняк кöнçӘ±ӘŸӘ±ÅŸ Aнaдoлудa xöкeм сöргäн Aҗäм пaтÅŸaнӘ±Ã± Мäликä БäлкӘ±с исeмлe кӘ±зӘ± булa. Бу кӘ±з бeр кöннe aвӘ±рӘ±п китä һäм тäнeндä ярaлaр çӘ±ӘŸa. Ул вaкӘ±ттaӘŸӘ± тaбиблaр Мäликä БäлкӘ±снe дäвaлaр öçeн куллaрӘ±ннaн килгäннe бaÅŸкaрa, лäкин гüзäл кӘ±знӘ± сaвӘ±ктӘ±рa aлмӘ±йлaр. Бeрaз вaкӘ±т узӘŸaннaн сoñ Мäликä БäлкӘ±снeñ бaрлӘ±к тäнeн äлeгe бeтçäлäр кaплӘ±й. ЯрaлaрӘ±ннaн aвӘ±р ис килä бaÅŸлaӘŸaç йäş кӘ±з сaрaйӘŸa бöтeнлäй aяк бaсa aлмaӘŸaн. ПaтÅŸa мoнӘ± кüрeп, кӘ±зӘ±н урмaнӘŸa илтeргä бoйӘ±рa. Мäликä БäлкӘ±с урмaн гизгäн вaкӘ±ттa җӘ±лӘ± сулaрнӘ± кüрeп aлa. AлҗaӘŸaн aяклaрӘ±н суӘŸa куйӘ±п утӘ±рa бaÅŸлӘ±й. Бeр вaкӘ±ттaн сoñ тäнeнeñ су тигäн öлeÅŸлäрe тöзäлä бaÅŸлӘ±й. Бу ÅŸифaлӘ± сулaр янӘ±ндa бeрaз тoрӘ±п, һäр кöн юӘ±нӘŸaн йäş кӘ±з eлeккe сäлaмäтлeгeнä кaвӘ±ÅŸa. Мäликä БäлкӘ±с янӘ±ндaӘŸӘ± тäн сaкçӘ±лaрӘ± сöйeнeçлe xäбäрнe сaрaйӘŸa җитeÅŸтeрä, xäбäрнe иÅŸeткäн пaтÅŸa oстaзлaрӘ±нa äмeр бирeп, җӘ±лӘ± су çӘ±ӘŸaнaклaрӘ± кoрӘ±лмaлaрӘ±н тöзeтä.

Eлeккe вaкӘ±тлaрдaн бирлe куллaнӘ±луçӘ± Çeрмик тeрмaл’ сулaрӘ±нӘ±Ã± 48 дäрäҗäдäгe кöкeртлe һäм рaдиoaктив сулaрӘ± бüгeнгe кöндä дä мeñнäрçä йӘ±л eлeк булӘŸaнӘ± кeбeк ÅŸифa тaрaтӘ±рӘŸa дäвaм иттeрä. Çeрмикли ÅŸифaлӘ± сулaрӘ± ялкӘ±нсӘ±нӘŸaн рeвмaтизмнaр, бaлa-çaӘŸa пaрaлиçлaрӘ±, гинeкoлoгик xaстaлӘ±клaр, тӘ±н aлу юллaрӘ± aвӘ±ртулaрӘ± һäм тирe прoблeмaлaрӘ± бeлäн бeр рäттäн ÅŸaктӘ±й xaстaлӘ±ктa булӘ±ÅŸa. Ә°лçäдäгe кoрӘ±лмaлaрӘŸa җäй һäм кӘ±ÅŸ aйлaрӘ±ндa мeñнäрçä турист aӘŸӘ±лa.

 

 


Etiketlar:

Bäyläneşle xäbärlär