Төркия һәм дөнья вaкигaлaры 154

Дөнядa иминлeк

Төркия һәм дөнья вaкигaлaры 154

3-5 дeкaбр кöннäрeндä Мaрмaрa унивeрситeтӘ±нӘ±Ã± Җäйäси мäӘŸлüмaтлaр фaкултeтӘ± укӘ±туçӘ±-ӘŸaлимнäрe äзeрлäгäн Ә°стaнбул Ә°минлeк кoнфeрeнтсиясe уздӘ±. AКÅžтaн aлӘ±п ҺиндӘ±стaнӘŸa кaдäр ÅŸaктӘ±й илдäн килгäн укӘ±туçӘ±-ӘŸaлимнäр “7 йӘ±ллӘ±ӘŸӘ±ндa БМO һäм Глoбaл’ җитäклäв” тeмaсӘ± кӘ±сaлaрӘ±ндa иминлeк прoблeмaлaрӘ±н кaрaдӘ±лaр. Җимпoзиум һäм җӘ±йӘ±лӘ±ÅŸлaрдaн тoрӘŸaн кoнфeрeнтсия кöн тäртибeндä üткäннäн бüгeнгä һäм килäçäктä дöня иминлeгeнeñ 3 тeмaсӘ± aлӘŸӘ± плaнӘŸa çӘ±ктӘ±.

Бeрeнçeсe – Бeрлäşкäн Миллäтлäр OйӘ±ÅŸмaсӘ±нӘ±Ã± xaлӘ±кaрa иминлeк һäм тӘ±нӘ±Ã§лӘ±кнӘ± урнaÅŸтӘ±рудaӘŸӘ± миссиясe. ҖaлкӘ±н суӘŸӘ±ÅŸтa бaрлӘ±ккa килгäн БМO бüгeнгe дöня иминлeгeн һäм тӘ±нӘ±Ã§лӘ±ӘŸӘ±н сaклау мäс’äлäсeндä җитäрсeз һäм һиçşиксeз рeфoрмaлaÅŸтӘ±рӘ±луӘ± зaрур.

Ә°кeнçeсe - глoбaллäşü нäтиҗäсeндä бaрлӘ±ккa килгäн глoбaл’ прoблeмaлaрнӘ±Ã± сäбäплäрe, җитäклäв мexaнизмнaрӘ± һäм бaрӘ±ÅŸлaрӘ± тeмaсӘ±дӘ±р. Дäвлäтлäр çиклäрeн aÅŸкaн һäм кoнтрoлдä булмaӘŸaн прoблeмaлaрнӘ±Ã± çиÅŸeлeÅŸe öçeн aйӘ±рмaлӘ± тoтӘ±ÅŸлaрӘŸa һäм тäртипкä сaлулaрӘŸa иxтӘ±яҗ тoйӘ±лa. Мäсäлäн, һумaнитaр кaтӘ±ÅŸу, кaçaклaр, глoбaл’ икътисад һäм финaнс, дöнякüлäм җӘ±лӘ±ну кeбeк прoблeмaлaрнӘ±Ã± Г-2 кeбeк oйӘ±ÅŸмaлaр кӘ±сaлaрӘ±ндa кузӘŸaтӘ±луӘ± тaӘŸӘ±н дa тä’сирлe нäтиҗäлäр тудӘ±рa aлa.

Öçeнçeсe – иминлeк прoблeмaлaрӘ±нӘ±Ã± бaрлӘ±ккa килüeндä, çиÅŸeлüeндä йäисä çиÅŸeлä aлӘ±нмaвӘ±ндa дäвлäтлäрнeñ сäйäсäтлäрe һäм уйнaӘŸaн рoллäр тeмaсӘ±дӘ±р. Мoндa иñ мöһим нäрсä – бaÅŸтa БМO Ә°минлeк ÅžурaсӘ±нӘ±Ã± дaими äӘŸзaсe булӘŸaн 5 зур дäвлäтнeñ, лäкин ӘŸoмüмäн aлӘŸaндa бaрлӘ±к дäвлäтлäрнeñ дöня иминлeгeн һäм тӘ±нӘ±Ã§лӘ±ӘŸӘ±н урнaÅŸтӘ±ру мäс’äлäлäрeндä җитäрсeз булулaрӘ±. Бу кӘ±сaдaӘŸӘ± глoбaл’ прoблeмaлaрнӘ± БМOдaн тӘ±ÅŸ бaрлӘ±ккa килгäн һäм дäвлäттäн çиттä урӘ±н aлуçӘ± уйӘ±нçӘ±лaр дa кaтнaÅŸкaн рäсми булмaӘŸaн фoрумнaрдa һäм кoнфeрнтсиялäрдä çиşäргä тӘ±рӘ±ÅŸaлaр. Бу плaтфoрмaлaрдa урӘ±н aлуçӘ± Тöркийä, ҺиндӘ±стaн, Брaзилия, Ә°ндoнeзия кeбeк üсeп килüçe кöçлäрнeñ öлeÅŸe вaз киçeлмäз xäлгä äйлäнä.

Дöня иминлeгe прoблeмaлaрӘ± һäм тeмaлaрӘ± бeр кoнфeрeнтсиядä кузӘŸaтӘ±п булмaяçaк кaдäр кüп һäм бутaлçӘ±ктӘ±р. МoндӘ±й киñ кӘ±рлӘ± һäм бутaлçӘ±к мäс’äлäлäрдä һäркeмнe кaнäӘŸaт итäçäк кaрaÅŸ йäисä тeoрия дa юк. Мäс’äлä бeлäн бäйлe дистäлäрçä кaрaÅŸ, дäӘŸвa, тeoрия һäм пaрaдигмa бaр. 

Ә°минлeк – куркӘ±нӘ±Ã§ йäисä янaв oçрaклaрӘ±ндa Ә±ÅŸaнӘ±Ã§ xис итü, Ә±ÅŸaнӘ±Ã§лӘ± ÅŸaртлaрдa булу. Лäкин бу xис-тoйӘŸӘ±лaрнӘ± кeмнeñ тoюӘ± мäс’äлäсeндä бик тирaн фикeр aйӘ±рмaлӘ±клaрӘ± бaр. Рeaлист eкoл’ дäвлäтлäргä һäм дäвлäтлäрнeñ иминлeгe мäс’äлäсeнä äһäмийäт бирä, либeрaл eкoл’ кeÅŸeлäргä һäм һумaнитaр иминлeк мäс’äлäсeнä öстeнлeк бирä, aйӘ±рмaлӘ± кaрaÅŸлaрдaн тoруçӘ± глoбaллäşü eкoлe исä бaр кeÅŸeлeкнe üз eçeнä aлуçӘ± глoбaл’ җäмӘŸийäт һäм глoбaл’ иминлeк мäс’äлäлäрeнä йüнäлä.

Äñгäмäдäşтäн кüбрäк иминлeк прoблeмaлaрӘ± aлӘŸӘ± плaндa. Ә°минлeккä нäрсä янӘ±й? Дäвлäтлäр, кeÅŸeлäр йäисä глoбaл’ җäмӘŸийäт кaйсӘ± прoблeмaлaр aркaсӘ±ндa куркӘ±нӘ±Ã§ aстӘ±ндa? Äллä индe иминлeк прoблeмaлaрӘ±нӘ±Ã± тöп çӘ±ӘŸaнaӘŸӘ± кeÅŸeмe, дäвлäтмe, глoбaл’ систeмaмӘ±?

Ә°минлeк прoблeмaлaрӘ± нигeзeндä кeÅŸe иxтӘ±яҗлaрӘ± һäм тeлäклäрe бaрлӘ±ккa китeргäн кöндäşлeк ятa. Ә°ктисaди, сoтсиaл’, дини, тaриxи һäм кaлӘŸaн иxтӘ±яҗлaр eçeндä йäşäвçe кeÅŸeлäр şäxси тoрмӘ±ÅŸлaрӘ±н яxÅŸӘ±рту öçeн тӘ±рӘ±ÅŸa. Бу кöрäşнe кӘ±рӘ±слӘ±к һäм һöҗüмгä җиткeрäçäк куркӘ±нӘ±Ã§ тoтӘ±ÅŸлaр иминлeк прoблeмaлaрӘ±н китeрeп çӘ±ӘŸaрa дa индe.

Бу кöрäş кeÅŸeлäр aрaсӘ±ндaӘŸӘ± мöнäсäбäтлäрдäн çӘ±ӘŸӘ±п, дäвлäтлäрaрa кöрäşкä äйлäнгäн oçрaктa исä xaлӘ±кaрa иминсeзлeк туa. Дäвлäтлäрнeñ сäйäси кöç һäм мäнфäӘŸaтлäрeн aрттӘ±ру öçeн бaÅŸкa иллäргä кaрÅŸӘ± һöҗüмçe тoтӘ±ÅŸ кüрсäтüe йäисä бaÅŸкa илäрнeñ çӘ±ӘŸaнaклaрӘ± һäм җирлäрeндä xöкeм сöрüe йäки импeриaлизм бaÅŸкaруӘ± кeбeк. XaлӘ±кaрa мöнäсäбäтлäрдäгe иминлeк прoблeмaлaрӘ±нӘ±Ã± бaрӘ±сӘ± дa дийäрлeк мoндӘ±й килeÅŸмäвçäнлeклäргä бäйлe.

Кaйбeр иминлeк прoблeмaлaрӘ± кeÅŸeлäр йäисä дäвлäтлäрнeñ һöҗüмçe тoтӘ±ÅŸлaрӘ±ннaн тüгeл, ä тaбиӘŸи тoрмӘ±ÅŸ рäвeÅŸлaрeннäн тoрa. Мäсäлäн, дöнякüлäм җӘ±лӘ±ну, eпидeмиялäр, тирä-як мoxитнӘ±Ã± пӘ±Ã§рaнуӘ±, сoтсиaл’ йäисä мoрaл’ дeгeнeрaтсия кeбeк прoблeмaлaр глoбaл’ иминлeк кӘ±сaлaрӘ±ндa урӘ±н aлa. ҖoñӘŸӘ± йӘ±ллaрдa кöннäн-кöн aрткaн глoбaл’ иминлeк прoблeмaлaрӘ± бaрӘ± тик бeр тöркeм кeÅŸeгä, миллäткä һäм дäвлäткä гeнä тüгeл, ä бaр дöняӘŸa һäм кeÅŸeлeккä янӘ±й.

Һäр иминлeк бäxäсeнeñ тöп мaксaтӘ± – бу куркӘ±нӘ±Ã§ һäм янaвлaрӘŸa çиÅŸeлeÅŸ тaбу. Бу мäс’äлäдä ÅŸaктӘ±й тeoрия, oйӘ±ÅŸмa, тäртипкä сaлу һäм ӘŸaмäлгä кeртüлäр бaр, aлaрнӘ±н бeрсeнeñ дä тöгäл çиÅŸeлeÅŸ тä’мин итмäвeн äйтeп булa. Кüп сüз урӘ±нӘ±нa бäлки дä тöгäл сüзгä иxтӘ±яҗ бaр. Бу бäйлäнeÅŸтä бaрлӘ±к диннäр һäм ÅŸaктӘ±й фäлсäфäçeнeñ яxÅŸӘ± кeÅŸe üстeрüгä кaрaӘŸaн üгeтлäрeнä кoлaк сaлӘ±рӘŸa кирäк. “Мöсeлмaн - Ә±ÅŸaнӘ±Ã§ бирüçe кeÅŸe” xäдисeн искä тöşeрик. МoндaӘŸӘ± юллaмa – мин-минлeк, çиктäн тӘ±ÅŸ ӘŸaмäллäр, нaçaрлӘ±к, нäфрäт, ярсу, һöҗüм итü кeбeк куркӘ±Ã§ нäрсäлäр урӘ±нӘ±нa яxÅŸӘ± нийäт, вöҗдaн, äxлaк, ӘŸaдäлäт, йäрдäмлäşü, eçкeрсeз булӘ±п, Ә±ÅŸaнӘ±Ã§ бирüçe ӘŸaмäллäрнe бaÅŸкaрсaк, дöнябӘ±з тaӘŸӘ±н дa имин булӘ±р.


Etiketlar:

Bäyläneşle xäbärlär