Түркия терезесинен Жакынкы чыгыш - 33

Ливияда ДЕАШты жеңүү жетерлик болобу?

Түркия терезесинен Жакынкы чыгыш  - 33

Ливияда өз бийлигин орноштурууга аракет кылган Улуттук Макулдашуу Өкмөтү УХМге караштуу күчтөр  ДЕАШтын Сирте шаарындагы штабын алышкандарын билдиришти. Мысрата куралдуу күчтөрүнүн 80 пайызын түзгөн Улуттук Макулдашуу Өкмөтүнүн күчтөрү май айынан бери Сиртеде ДЕАШка каршы  согушууда. Кагылышуулардын башталышында ДЕАШтын алдында абдан ылдам түрдө алдыга жылды. Бирок ДЕАШтын согуштук тактикаларын өзгөртүүсү Улуттук Макулдашуу Өкмөтүнө караштуу күчтөрдүн алдыга чыгуусун акырындатты. Андан башка Улуттук Макулдашуу Өкмөтүнүн күчтөрү маанилүү жоготууга учурай башташты.

Улуттук Макулдашуу Өкмөтү үчүн ДЕАШтын алдында башынан бери бир гана жол бар эле: душманды жеңүү жана Сиртенин текшерүүсүн колго алуу. Антпесе Ливиядагы эки өкмөттүн жана Улуттук Макулдашуу Өкмөтүн алигече кабыл албаган куралдуу күчтөрдүн алдында реалдуу бир альтернатив катары жашоосун уланта албас эле. Мына ушул бир гана жол Улуттук Макулдашуу Өкмөтүнүн премьер – министри Файиз Сираждын АКШ өкмөтүн жардамга чакыруусуна себеп болду. 1 – августтан бери Америка атайын операциялар бөлүктөрүнүн мысраталык куралдуу күчтөргө колдоо берүү менен бирге Америка учактары ДЕАШ буталарын бомбалап жатат.

Андай болсо Американын аскердик жардамынын натыйжасында ДЕАШка каршы жетишилген ийгилик Улуттук макулдашуу өкмөтүнүн бийлигин түзүү менен Ливиянын бүтүндүгүн түзүүсүнө жол ачышы мүмкүнбү?

Азыркы шарттарда буга оң жооп берүү мүмкүн эместей көрүнүүдө. Бул кыйынчылыктын эң негизги себеби Ливияга кийлигишкен күчтөрдүн бир бирине дал келбеген саясаттары. Бул күчтөрдүн башында да АКШ турат. Каддафинин кулатылышынан киийн АКШ жана башка НАТО өлкөлөрүнүн Ливияда аскердик күчтөрүн жайгаштырбоо чечими туура кадам эле. Бирок бул өлкөлөр кийлигишүүдөн кийин мамлекет куруу процессинде маанилүү жаңылыштык кылышты: ливиялык актерлордун бир бирине каршы өзүн жогору көрсөтүү аракетинде ачыкча тарап болушту. Бул тарап болуу, өлкөнүн хаос чөйрөсүнө киришине кеткен жолдун ачылышына айрыкча салым кошту. АКШ бүгүн да Улуттук Макулдашуу Өкмөтүнүн жанында ДЕАШка каршы кийлигишүү чечимин чыгарып, ДЕАШтан кийинки мезгил үчүн узун мезгилдүү саясаттан алыс. ДЕАШтын Сиртеден алыстатылышынан киийн АКШнын Тобрукта азыр да өкүмдүк кылган Депутаттар парламенти өкмөтүнө каршы дагы чечкиндүү мамиле кылышы керек. Депутаттар парламенти кызмат мөөнөтүнүн толгонуна карабастан азыр да ошол жерде болууну улантууда. 2015 -  жылы түзүлгөн макулдашууну акырындап бузууну улантууда. Бул абалга каршы чечкиндүү мамиле кылбастан АКШнын Улуттук Макулдашуу Өкмөтүнө колдоосу узун мөөнөттө Ливияда чечүүчү жолду  таппай жатат. Улуттук Макулдашуу Өкмөтү бул жылдын апрель айында Триполиде ишин баштаганда Депутаттар парламентинин мүчөлөрүнүн көпчүлүгү Улуттук Макулдашуу Өкмөтүнүн жактоочусу сыяктуу көрүнүп жаткан. Бирок  коркутуулар болуу менен түрдүү бөгөттөрдөн улам Депутаттар парламентинин мүчөлөрү чогулуп Тобрук өкмөтүн ортодон жок кыла турган Ливия саясий келишимин беките алган жок. Бул тоскоолдуктардын ишке ашуусунда чоң үлүшү болгон ЦРУнун кишиси катары да билинген Тобрук өкмөтүнүн аскердик күчтөрүнүн башындагы Халифе Хафтер турат.

Хафтердин эң чоң атаандашы ДЕАШка каршы согушкан мысраталык куралдуу күчтөр. Мысраталык Ливияны ДЕАШтан тазалоо үчүн күрөшүп, Хафтер Триполиге каршы өз бийлигин кеңейтүүнүн артына түшкөн. Хафтер  бардык күчүн жумшаса АКШ мурунку кызматкерине каршы козырларын колдонгон жок. Албетте Хафтердин  АКШга жете турган күчү жок. Бирок мындайча караганда  Хафтер,  жалпысынан караганда Улуттук макулдашуу өкмөтүнө кошулбоо үчүн колунан келгенди аткарган Тобрук өкмөтү желкесин Египет, Бириккен Араб Эмирликтери жана Сауд Аравияга таяган. Айрыкча Орусияны да жанына алууга аракет кылууда.

Акыркы учурларда Франция менен Италия да Хафтерге колдоо берген күчтөрдүн арасында орун алууда. Италия, Франция менен орток кыймыл кылууу  аты менен Хафтерге колдоо берүүдө. Франциянын Хафтерди колдоосу аймакта өз таасирин кеңейтүүдөн келүүдө. Франциянын бул аракетинде Ливиядагы кыймылын белгилеген негизги фактор болсо Египет. АКШнын катарында өзүнө автономиялуу аянт ачууну каалаган Египет Франция жана Орусия менен карым – катнаштарын өнүктүрдү.

Бирок Италия менен Франциянын Хафтердин жанындагы мамилеси түзүлүшүнө салым кошкон Ливия улуттук макулдашуу проектисине тескери келүүдө. Ошол эле учурда  эки өлкөнүн союздаштары АКШга тескери саясат жүргүзүүдө деген жыйынтыкты жаратууда.

Ошондуктан Ливияда чечүүчү жол бир гана ливиялыктарды столго отургузуу менен болбойт. Оболу аларды чечүүчү жол столуна отуруу үчүн мажбурлагандардын өздөрүнүн Ливия саясаттарын шайкештик ичине киргизүүсү керек. Мында да эң таасирдүү ролду ойной ала турган өлкөнүн АКШ экендигине шек жок. АКШнын бул аракетти көрсөтүүдөн качуу менен бир гана ДЕАШтын алдында Улуттук Макулдашуу Өкмөтүнүн күчтөрүн колдоосу бул спекуляцияга жол ачууда: Ливиянын экиге бөлүнүшү тууралуу бир консенсус пайда болдубу?

Бөлүнүү боло турган болсо Триполи менен батыш аймагына АКШ – Британиянын таасирдүү болушу күтүлөт. Буга жооп катары Франция менен Италия болсо Бенгази менен чыгыш аймагын өз таасирине алары белгилүү.

Жогоруда сөз болгон бөлүнүү тууралуу спекуляциялардын чындыкка айланбашы тилекке каршы ливиялыктардын текшерүүсү астындагы абал эмес. Эгерде Ливия бир бүтүн катары кала турган болсо АКШ башта болуу менен батыштык өлкөлөрдүн  саясаттарына шейкештикти алып келүү менен башка жергиликтүү актерлор аркылуу оюн ойноодон баш тартуулары керек. Айрыкча Египет, Сауд Аравия проектисине жалгандан эмес чындыкта колдоо берүүсү шарт.



Тектеш кабарлар